Is collageen veilig? Waar het werkelijk om gaat

◷ 6 min leestijd

Bij een product dat je elke ochtend door je koffie roert, is veiligheid geen bijzaak. Toch gaat het gesprek over collageen bijna altijd over werkzaamheid, en zelden over de vraag waar het vandaan komt, hoe het is gemaakt en wat er nog meer in kan zitten.

Dat is jammer, want dit is nu juist het deel waar je als koper wél iets te kiezen hebt. Hieronder lees je hoe het toezicht in Nederland geregeld is, waar de werkelijke risico's zitten, en aan welke zes punten je een zorgvuldige aanbieder herkent.

Hoe het toezicht is geregeld

Voedingssupplementen vallen in Nederland onder de levensmiddelenwetgeving en niet onder de geneesmiddelenwetgeving. Dat is een belangrijk onderscheid, want het bepaalt hoe het toezicht werkt.

Een geneesmiddel wordt vooraf beoordeeld en moet een handelsvergunning krijgen. Een supplement niet. De verantwoordelijkheid voor de veiligheid ligt bij het bedrijf dat het op de markt brengt, en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit controleert achteraf. Die controle is reëel: er worden producten uit de handel gehaald, boetes opgelegd en websites aangeschreven.

De praktische betekenis: er staat geen keurmerk op de verpakking dat zegt dat iemand dit product vooraf heeft goedgekeurd, want dat systeem bestaat niet voor supplementen. Wat er wel is, zijn regels waar de fabrikant zich aan moet houden, en verschillen tussen fabrikanten in hoe serieus die worden genomen.

Waar collageen vandaan komt

Collageen is een dierlijk eiwit. Het wordt gewonnen uit restmateriaal van de voedingsindustrie, en er zijn grofweg drie bronnen.

Vis. Huid en schubben van vis, vaak van gekweekte soorten zoals tilapia. Dit wordt marine collageen genoemd en levert voornamelijk type I.

Rund. Huid en botten van runderen, met voornamelijk type I en III.

Kip. Kraakbeen, met voornamelijk type II.

Uit die grondstof wordt het collageen gewonnen, gezuiverd en vervolgens gehydrolyseerd: de lange eiwitketens worden met enzymen in kortere stukken geknipt. Daarna wordt het gedroogd tot poeder. Bij elke stap in dat proces kan er verschil zitten in zorgvuldigheid, en dat verschil zie je niet aan het poeder.

De drie risico's die er werkelijk toe doen

Zware metalen. Dit is het belangrijkste punt en tegelijk het minst besproken. Vissen nemen stoffen op uit het water waarin ze leven, waaronder lood, cadmium, kwik en arseen. Die stoffen hopen zich op in weefsel. Voor een grondstof die uit huid en schubben komt, betekent dat dat de herkomst en de zuivering bepalend zijn voor wat er uiteindelijk in het poeder zit. Er gelden Europese grenswaarden, en een zorgvuldige fabrikant laat elke productiepartij daarop testen.

Microbiologische besmetting. Een eiwitpoeder is een voedingsbodem als het niet goed gedroogd, verpakt en bewaard wordt. Productie onder gecontroleerde omstandigheden en een houdbaarheidsdatum die klopt, zijn hier de bescherming.

Wat er niet op het etiket staat. Bij producten die via internationale marktplaatsen worden verkocht, komt het voor dat de inhoud niet overeenkomt met de verpakking. Soms gaat het om minder werkzame stof dan vermeld, soms om bestanddelen die er helemaal niet in horen. Dit is het argument om te kopen bij een aanbieder met een vindbare Nederlandse of Europese vestiging.

Zes punten waaraan je een zorgvuldige aanbieder herkent

1. Een volledig etiket in het Nederlands. Alle ingrediënten, de hoeveelheden per portie, de allergenen vet gedrukt, een houdbaarheidsdatum en een partijnummer.
2. Een vindbare vestiging. Een adres, een KvK-nummer, een telefoonnummer dat wordt opgenomen. Een webshop zonder adres is een webshop zonder aanspreekpunt.
3. Duidelijkheid over de herkomst. Welke diersoort, uit welk gebied. Een aanbieder die dat niet noemt, heeft daar een reden voor.
4. Analyse per partij. Vraag of er per productiepartij op zware metalen en microbiologie wordt getest, en of je dat rapport kunt inzien. Een serieuze partij heeft daar een antwoord op.
5. Copy die zich aan de regels houdt. Voor collageen bestaat geen goedgekeurde gezondheidsclaim. Een aanbieder die toch belooft dat het iets doet voor je huid, of die voor- en nabeelden gebruikt, overtreedt de regels. Dat is het beste gratis signaal dat je hebt over hoe het met de rest gesteld is.
6. Geen onnodige vulling. Zoetstoffen, kleurstoffen en aroma's zijn toegestaan, maar een korte ingrediëntenlijst is makkelijker te beoordelen dan een lange.

Voor wie extra voorzichtigheid geldt

Collageen is voor de meeste gezonde volwassenen goed verdraagbaar. Er zijn situaties waarin overleg met een arts of apotheker op zijn plaats is, en die zijn de moeite waard om te noemen.

Visallergie. Marine collageen komt uit vis, en vis is een allergeen dat verplicht op het etiket vermeld moet worden. Heb je een visallergie, neem dan geen marine collageen zonder dat je dit met je behandelaar hebt besproken.

Zwangerschap en borstvoeding. Over supplementengebruik in deze periodes is minder bekend, en de advisering is terughoudend. Overleg met je verloskundige of arts, en let er vooral op wat er verder in de formule zit. Vitamine A is hier het bekendste aandachtspunt.

Nier- of leveraandoeningen. Bij een verminderde nierfunctie geldt vaak een afspraak over de eiwitinname. Een eiwitsupplement hoort dan bij je arts of diëtist op tafel.

Medicijngebruik. Het collageen zelf geeft weinig aanleiding tot interacties, maar de vitaminen en mineralen in een formule kunnen dat wel. Koper, zink en ijzer beïnvloeden elkaars opname, en vitamine K speelt een rol bij bepaalde bloedverdunners.

Kinderen. Doseringen op een verpakking zijn berekend op volwassenen. Voor kinderen gelden andere hoeveelheden, vooral voor de vitaminen en mineralen.

Wat je in de praktijk merkt

De klachten die het vaakst genoemd worden, zijn mild en zitten in de spijsvertering: een vol gevoel, een opgeblazen buik, af en toe wat misselijkheid. Meestal hangen die samen met de hoeveelheid poeder in weinig vocht of met een start op een lege maag. Oplossen in ruim vocht, innemen bij een maaltijd en de eerste week met een halve portie beginnen, neemt dit vrijwel altijd weg.

Houdt een klacht aan of komt er iets bij waar je je zorgen over maakt, stop dan en leg het voor aan je huisarts of apotheker. Neem de verpakking mee, want de volledige ingrediëntenlijst zegt veel meer dan de productnaam.

Tot slot

De vraag of collageen veilig is, laat zich niet beantwoorden met één woord, want collageen is geen enkel product. Wat er in dit onderwerp veilig te noemen valt, hangt af van de bron, de zuivering, de controle per partij en de eerlijkheid van de aanbieder.

Dat is goed nieuws, want dat zijn precies de punten waar je zelf op kunt letten. Een volledig etiket, een vindbaar bedrijf, een helder antwoord over herkomst en analyses, en communicatie die zich aan de regels houdt. Wie op die vier let, heeft de belangrijkste keuze al gemaakt voordat er ook maar iets in een kop koffie verdwijnt.

Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. Raadpleeg bij zwangerschap, borstvoeding, ziekte, allergie of medicijngebruik altijd een deskundige.