Collageen en visallergie: waar je op let

◷ 6 min leestijd

Een groot deel van het collageen op de markt komt uit vis. Dat is voor de meeste mensen een detail op het etiket, en voor wie een visallergie heeft is het de eerste en belangrijkste vraag bij elk product in deze categorie.

Over dat onderwerp circuleert veel halve informatie. Hieronder staat wat er feitelijk over te zeggen valt: hoe de allergenenwetgeving werkt, waar het verschil zit tussen de verschillende visallergieën, wat er bij hydrolyse gebeurt en welke stappen je zet als dit voor jou speelt. Vooraf één ding, en dat is de kern van dit artikel: dit is een onderwerp voor jouw behandelaar, niet voor een blog en niet voor een webshop.

Wat de wet voorschrijft

In de Europese Unie is vis een van de veertien stoffen die verplicht als allergeen vermeld moeten worden. Dat geldt voor levensmiddelen en dus ook voor voedingssupplementen.

Concreet betekent dat het volgende. Zit er vis in een product, dan moet dat in de ingrediëntenlijst staan en moet het daarin visueel opvallen, meestal door het vet te drukken. Het mag niet verstopt worden achter een handelsnaam of een technische term. Een product met marine collageen zal dus altijd het woord vis in de ingrediëntenlijst dragen.

Daarnaast kom je vermeldingen tegen als "kan sporen van vis bevatten". Die zin is vrijwillig en gaat over kruisbesmetting in de fabriek: het product zelf bevat geen vis, maar er wordt in dezelfde productielijn of ruimte wel met vis gewerkt. Voor mensen met een ernstige allergie is die vermelding minstens zo belangrijk als de ingrediëntenlijst zelf.

Niet elke zeeallergie is dezelfde allergie

Hier ontstaat vaak verwarring, en het is de moeite waard om het uit elkaar te trekken, want het scheelt onnodige beperking of juist onterechte gerustheid.

Visallergie is een reactie op eiwitten in vinvis: zalm, kabeljauw, tonijn, tilapia en verwanten. Het belangrijkste eiwit dat hierbij betrokken is, heet parvalbumine.

Schaal- en schelpdierallergie is een andere allergie, gericht op andere eiwitten, waarvan tropomyosine de bekendste is. Garnalen, krab, kreeft, mosselen en oesters vallen hieronder.

Deze twee komen uit hetzelfde water en hebben verder weinig met elkaar te maken. Iemand die niet tegen garnalen kan, is daarmee niet automatisch allergisch voor vis, en omgekeerd. Wie welke allergie heeft, wordt vastgesteld door een arts, niet door uitproberen.

Tot slot is er nog het onderscheid tussen een echte allergie en een reactie op histamine in bedorven of slecht bewaarde vis. Die tweede is geen allergie, maar voelt voor de betrokkene vaak identiek. Ook dat onderscheid hoort in de spreekkamer thuis.

Wat hydrolyse wel en niet doet

Dan het technische deel, want daar draait de discussie om. Marine collageen wordt gewonnen uit huid en schubben van vis, en niet uit het spierweefsel. Parvalbumine, het eiwit waar de meeste visallergieën op gericht zijn, zit vooral in dat spierweefsel. De grondstof is dus een ander deel van de vis dan het deel waar het probleem doorgaans zit.

Daarna wordt het collageen gezuiverd en gehydrolyseerd: de eiwitketens worden met enzymen in kleine stukken geknipt. Bij een allergie herkent het afweersysteem een specifieke vorm van een eiwit, en het opknippen van eiwitten kan die herkenbare vorm aantasten.

Wat je hieruit mag concluderen is beperkt, en juist daar gaat het vaak mis. Geen enkele van deze stappen is een garantie. Zuivering is nooit volledig, hydrolyse verloopt niet bij elk eiwitfragment even grondig, de mate van hydrolyse verschilt per fabrikant en per partij, en kruisbesmetting tijdens productie staat hier helemaal los van. Bovendien verschilt het per persoon op welk eiwit en op welk deel daarvan het afweersysteem precies reageert.

Daarom luidt het advies bij een vastgestelde visallergie onverkort: geen marine collageen, tenzij je behandelaar in jouw specifieke situatie anders oordeelt.

De stappen die je zet als dit voor jou speelt

1. Weet wat er bij jou is vastgesteld. Vis of schaaldieren, welke soorten, en hoe ernstig. Staat dit niet zwart op wit, vraag het dan na bij je huisarts of allergoloog.
2. Lees de volledige ingrediëntenlijst, niet de productnaam. Termen als marine, hydrolysed marine collagen, viscollageen of type I uit vis wijzen allemaal op dezelfde bron.
3. Lees ook de waarschuwing onder de lijst. Een vermelding over sporen van vis is voor jou geen bijzin.
4. Vraag de fabrikant om een allergenenverklaring. Een serieuze aanbieder heeft die op papier, inclusief informatie over de productielijn. Krijg je geen duidelijk antwoord, beschouw dat als een antwoord.
5. Leg het voor aan je behandelaar voordat je iets neemt. Neem de verpakking of een foto van het etiket mee, want dan wordt er naar de werkelijke inhoud gekeken.
6. Probeer het nooit zelf uit. Een allergische reactie is niet te doseren en niet te voorspellen. Dit is geen gebied voor experimenteren.

Welke alternatieven er zijn

Is marine collageen geen optie, dan blijven er twee richtingen over.

Een andere dierlijke bron. Collageen uit rund levert voornamelijk type I en III, collageen uit kip voornamelijk type II. Beide staan los van vis. Controleer wel altijd of het product in dezelfde fabriek wordt gemaakt als producten met vis, want daar kan de kruisbesmetting alsnog zitten.

De route van de bouwstoffen. In plaats van collageen aan te voeren, kun je zorgen voor de stoffen die je lichaam nodig heeft bij zijn eigen aanmaak. Vitamine C draagt bij aan de vorming van collageen voor een normale huid.¹ Koper draagt bij tot de instandhouding van normaal bindweefsel.² Vitamine C haal je uit paprika, broccoli, kiwi, citrusfruit en aardbeien, koper uit noten, zaden, peulvruchten en volkoren producten. Voeg daar voldoende eiwit uit je gewone voeding aan toe en je hebt de basis te pakken, zonder één van beide bronnen nodig te hebben.

Wanneer je direct handelt

Krijg je na inname van welk product ook klachten als jeuk in je mond, zwelling van lippen of tong, huiduitslag, benauwdheid, misselijkheid of duizeligheid, stop dan onmiddellijk en zoek medische hulp. Heb je een noodmedicatie voorgeschreven gekregen, gebruik die dan volgens de instructie die je erbij hebt gekregen. Bewaar de verpakking, want de ingrediëntenlijst is waardevolle informatie voor de arts die je ziet.

Tot slot

Vis op een etiket is voor de meeste mensen een detail en voor een deel van de lezers het enige wat telt. De regels zijn op dat punt duidelijk: het moet er staan, en het moet opvallen. Wat de regels niet doen, is de afweging voor jou maken.

Bij een vastgestelde visallergie is de lijn eenvoudig. Lees het volledige etiket, vraag de allergenenverklaring op, leg het voor aan je behandelaar en probeer nooit iets uit op eigen initiatief. En weet dat er alternatieven zijn, zowel uit een andere bron als via de bouwstoffen in je gewone voeding.

¹ Vitamine C draagt bij aan de vorming van collageen voor een normale huid. EFSA-goedgekeurde gezondheidsclaim.
² Koper draagt bij tot de instandhouding van normaal bindweefsel. EFSA-goedgekeurde gezondheidsclaim.
Dit artikel is algemene informatie en geen medisch advies. Raadpleeg bij een vastgestelde of vermoede allergie altijd je arts of allergoloog.